مقالات

بیماری شانکر باکتریایی

بیماری شانکر باکتریایی درختان میوه هسته دار

شانکر باکتریایی روی انواع درختان میوه پراکنده است – میزبان مهم این بیماری شامل بادام، زردآلو، گیلاس، آلبالو، آلو، گوجه، هلو، سیب و گلابی هستند. خسارت این بیماری در سالهایی که بارندگی بهاره زیاد است بیستر دیده میشود.

بیماری شانکر باکتریایی (Bacterial canker) که به آن بیماری بلاست جوانه، بلاست شکوفه، خشکیدگی باکتریایی سرشاخه و سوختگی سیخک هم گفته می شود. گونه های مختلف این باکتری روی درختان میوه هسته دار، مرکبات، رز، بسیاری از گیاهان زینتی، برخی از سبزی ها و غلات ایجاد آلودگی می کند.

علائم بیماری :

آلودگی و ظهور علائم بیماری گیاهی شانکر باکتریایی روی جوانه های درختان گیلاس و زردآلو زیاد و شدید است. ابتدا فلس جوانه های آلوده و سپس تمام قسمت های جوانه ها قهوه ای و خشک شده و سطح آن ها از صمغ پوشیده می شود. آلودگی و نابودی جوانه ها در مرحله گلدهی درخت به طور کامل محسوس است، به گونه ای که گل های درختان بیمار در مقایسه با گل های درختان سالم بسیار کمتر است. در شرایط مناسب گل های درخت به شدت آلوده شده و گل های آلوده، حالت آبدار پیدا میکنند، رنگشان قهوه ای، پژمرده و خشک شده و روی شاخه ها آویزان باقی می مانند.

آلودگی در برگ ها از طریق روزنه های هوایی رخ می دهد. باکتری پس از ورود به برگ بین سلول ها مستقر شده و باعث مرگ سلول ها و ایجاد لکه هایی روی برگ می شود. لکه ها روی برگ و میوه به رنگ قهوه ای تا  حدودی بنفش هستند. لکه ها به مرور خشکیده، حالت چوب پنبه ای به خود میگیرند  و ممکن است حالت غربالی نیز پیدا کنند که از این لجاظ ممکن است شما را دچار شک در تشخیص بیماری کنند. روی میوه لکه ها قهوه ای شده و صمغ روشنی از آن ها خارج می شود.

باکتری عامل بیماری شانکر باکتریایی ( (Pseudomonas syringae pv. syringaeاست. این باکتری داخل شانکرهای فعال، جوانه ها و شاخه های آلوده یا سالم درختان زمستان گذرانی می کند. شاخه ها بیشتر در پاییز و زمستان آلوده می شوند. باکتری ها از راه بن جوانه های آلوده، محل قطع شاخه های هرس شده، محل جدا شدن دمبرگ یا محل های صدمه دیده وارد شاخه ها می شوند.

مهمترین علامت بیماری گیاهی شانکر باکتریایی به شکل شانکر و تولید انگم یا صمغ روی شاخه، تنه و گاهی اوقات بروی میوه های آلوده است. نواحی آلوده کمی فرو رفته و تیره تر از بخش های سالم هستند. شانکرها بیشتر در پاییز و زمستان ایجاد می شوند و در اوایل بهار به صورت کامل قابل مشاهده هستند. تولید صمغ در اطراف نواحی آلوده بعد از خواب زمستانی شروع می شود. در بهار هنگام باز شدن جوانه های درخت، صمغ از بافت های اطراف شانکر ترشح شده و به سمت پایین روی پوست شاخه های درخت جاری می شود.

شانکرهایی که صمغ از آن ها تشکیل نمی شود نرم، فرو رفته و مرطوب تر بوده و ممکن است بوی ترشی هم بدهند. اگر شانکر اطراف شاخه جانبی یا تنه را بگیرد، برگ های قسمتی از شاخه که بالای محل شانکر قرار دارند به سمت بالا جمع شده و سپس می ریزند. شاخه های آلوده برگ هایشان ریخته، کم رنگ یا زرد شده و در مدت چند هفته خشک می شوند. در صورت برداشتن پوست محل شانکر، رگه های قهوه ای در بافت زیر پوست شانکر که نشانه پیشروی باکتری است دیده می شود.

سه زمان برای سمپاشی بر علیه بیماری شانکر باکتریایی درختان میوه هسته دار توصیه می شود :

1. در پاییز همزمان با ریزش برگها

2. در زمان تورم جوانه های گل

3. بلافاصله پس از ریزش گلبرگها و تشکیل چغاله

کنترل بیماری :

۱. استفاده از نهالهای سالم ، استاندارد و عاری از بیماری در موقع کاشت باغ .

۲. هرس و سوزاندن شاخه ها و اندام های آلوده .

۳. هرس شاخه های شکسته در اثر برف و یا عوامل دیگر و ضدعفونی محل زخم با بردو ۴-۲ درصد .

۴. کنترل شیمیایی با استفاده از ترکیبات مسی مانند مخلوط بردو ۲ درصد و یا اکسی کلرورمس ۳ در هزار بعلاوه سولفات روی یا سولفات آهن ۲ در هزار .

شانکر باکتریایی مرکبات

در ایران بیماری گیاهی شانکر باکتریای بیشتر روی درختان لیموترش، گریپ فروت و لیمو شیرین ایجاد آلودگی می کند. این بیماری به برگ ، میوه و سرشاخه حمله کرده و لکه های زخم مانند برجسته ای روی آن ها به وجود می آورد. بر مبنای حساسیت انواع مرکبات به این بیماری و انتشار جغرافیایی آن تاکنون پنج تیپ مختلف شانکر باکتریایی شناسایی شده است.

عامل بیماری، نحوه انتشار و چرخه زیستی شانکر باکتریایی مرکبات:

بر مبنای حساسیت انواع مرکبات به بیماری گیاهی شانکر باکتریای و انتشار جغرافیایی آن تا کنون پنج تیپ مختلف شانکر شناسایی شده که عامل بیماری تیپ A یا شانکر آسیایی که در ایران نیز شیوع دارد، Xanthomonas axonpodis pv.citri می باشد.

این باکتری در بافت های آلوده لکه های برگ، شاخه و برخی از علف های هرز زمستان گذرانی می کند. وجود رطوبت کافی روی زخم ها منجر به ترشح باکتری و انتشار آن به سایر قسمت های گیاه می شود. باکتری توسط باد و باران منتقل شده و نفوذ باکتری به داخل گیاه از راه روزنه و زخم های ناشی از عوامل مختلف مانند خار، برخورد شاخه ها، حشرات، هرس و … می باشد. خشک شدن سریع و نور مستقیم خورشید باکتری را از بین می برد.

باکتری در بافت حاشیه لکه های اندام های آلوده درخت تا زمانی که روی درخت هستند زنده می ماند. عامل بیماری می تواند در بقایای آلوده گیاهی خشک در صورتی که با خاک تماس نداشته باشد، سال ها و در بقایای ریخته شده در خاک، چند ماه زنده بماند. بقاء باکتری در خاک فقط چند روز است.

درختان جوان نسبت به درختان مسن حساس تر و شدت بیماری روی آن ها بیشتر است. این بیماری با پیوندک، نهال های پیوندی، ادوات باغبانی، جعبه های حاوی میوه های آلوده منتقل می شود.

علائم بیماری شانکر باکتریایی مرکبات:

بیماری گیاهی شانکر باکتریای به برگ ، میوه و سرشاخه حمله کرده و لکه های زخم مانند برجسته ای روی آن ها به وجود می آورد.

قطر این لکه ها روی برگ بین ٢ تا ١۰ میلی متر است. اندازه لکه ها به طور عمده به نوع درخت و سن اندامی که به آن حمله می کند بستگی دارد.

٧ تا ١۰ روز پس از شروع بیماری، لکه ها ابتدا در سطح زیرین برگ دیده می شوند. لکه ها در آغاز مدور بوده و به مرور زمان شکل آن ها نامنظم می شود.

این لکه ها چوب پنبه ای، با حاشیه برآمده و مرکز فرو رفته هستند. از علائم دیگر بیماری هاله زرد رنگی است که زخم ها را احاطه می کند. این هاله زرد به تدریج که سن اندام ها افزایش می یابد محو می شود.

از دیگر نشانه های بارز بیماری وجود حاشیه ای آب سوخته در اطراف بافت نکروزه می باشد که هرگاه برگ ها در برابر نور آفتاب گرفته شوند، به وضوح دیده می شود.

علائم روی شاخه و میوه مشابه بوده و به صورت زخم های برجسته چوب پنبه ای با حاشیه ی روغنی یا آبسوخته بروز پیدا می کند. زخم های ایجاد شده روی شاخه هاله زرد رنگ ندارند.

میوه ها تا ٩۰ روز پس از ریزش گلبرگ ها نسبت به بیماری حساس هستند. به همین دلیل تاول های روی آن ها بسته به زمان آلوده شدن اندازه های متفاوتی دارند.

چنانچه شرایط محیطی از نظر رطوبت و حرارت برای رشد عامل بیماری مناسب باشد، برگ ها و میوه های آلوده ریزش پیدا کرده و سرشاخه ها خشک می شوند.

میوه های آلوده ای که روی درخت باقی می مانند بازار پسندی خود را از دست می دهند. معمولاً کیفیت درون میوه تغییر نمی کند ولی گاهی اوقات زخم های مختلف به اندازه ای به درون میوه نفوذ پیدا می کنند که باعث پوسیده شدن میوه می شوند.

راه های پیشگیری و کنترل بیماری شانکر باکتریایی مرکبات:

– با رعایت اقدامات بهداشتی و قرنطینه ای از ورود بیماری به مناطق سالم جلوگیری شود.

– در مناطقی که بیماری شایع است، از ارقام مقاوم مرکبات مانند پرتقال والنسیا و انواع نارنگی استفاده شود.

– کاشت درختان بادشکن به منظور جلوگیری از وزش باد و در نتیجه انتشار عامل بیماری مفید است.

– استفاده از حشره کش ها برای مبارزه با حشرات ناقل.

– اجتناب از کوددهی زیاد خصوصاً کودهای ازته و آبیاری بیش از اندازه، جهت جلوگیری از افزایش شدت آلودگی و پیدایش شاخه های جوان و افزایش شدت آلودگی.

– جمع آوری و از بین بردن علف های هرز موجود در نهالستان و باغ به منظور جلوگیری از بقای باکتری عامل بیماری در آن ها.

– برگرداندن خاک به عمق ١۰ تا ١۵ سانتی متر و آبیاری پس از آن به منظور کاهش سریع جمعیت باکتری در خاک، زیرا باکتری در خاک نمی تواند زنده بماند.

– هرس کامل شاخه های آلوده در درختانی که کمتر از %۵۰ آلودگی داشته و علائم بیماری در آن ها محدود به سرشاخه ها باشد.

سم پاشی درختان با بردوفیکس به شرح زیر :

– سم پاشی با بردوفیکس ١۰ در هزار بعد از برداشت محصول

– سم پاشی با بروفیکس ١۰ در هزار بعد از هرس در زمستان

– سم پاشی با بروفیکس ١۰ در هزار هنگام تورم جوانه ها

– سم پاشی با بردفیکس ۵ در هزار پس از ریزش گلبرگها و هنگام تشکیل میوه

– درصورت وجود آلودگی، تکرار سم پاشی با بردوفیکس ۵ در هزار هر سه هفته یکبار تا رشد کامل میوه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *